Bağcılar, İstanbul
Elektrikli Scooter Servisleri

Apartman altına kurulmuş imalathaneler

Bağcılar'ın sokak dokusu ilk bakışta konut ilçesi izlenimi verir, ama binaların zemin katları büyük ölçüde üretime ayrılmıştır. Torna ve freze atölyeleri, kaynak dükkânları, pres ve büküm imalathaneleri, matbaa ve ambalaj işletmeleri apartman altlarına ve arka bahçelere yerleşmiştir. Yaşam ile üretim aynı sokakta, çoğu zaman aynı binada sürer.

Bu yerleşim biçimi ulaşım ihtiyacını da belirler. İmalathaneler arası taşımalar kısadır: bir parça tornadan kaplamacıya, oradan montaj atölyesine gider. Mesafeler çoğu zaman birkaç yüz metredir ve gün içinde durmadan tekrarlanır. Elektrikli scooter bu tekrarlı kısa yolculuklar için doğal bir araçtır ve ilçede giderek yaygınlaşmasının sebebi de budur.

Topografya da bunu kolaylaştırır. Bağcılar büyük ölçüde düz bir plato üzerindedir; İstanbul'un yamaçlara kurulmuş ilçelerinde belirleyici olan rampa meselesi burada arka planda kalır. Aracı yıpratan şey eğim değil, içinde sürüldüğü havadır.

Metal talaş tozdan neden farklıdır

Metal işleyen bir atölyenin kapısından dışarı çıkan şey sıradan toz değildir. Tornadan ve frezeden kıvrımlı ince talaş, taşlama ve zımparadan ise gözle zor seçilen metal partikül çıkar. İkincisi havada asılı kalır, hava akımıyla sokağa yayılır ve kaldırım kenarında ince gri bir tabaka bırakır.

Bu partikülün üç özelliği vardır ve üçü de elektrikli araç için kötüdür. Serttir, yani temas ettiği yüzeyi çizer. İletkendir, yani iki metal nokta arasında istenmeyen bir köprü kurabilir. Manyetiktir, yani mıknatıslı yüzeylere kendiliğinden yapışır ve bir kez yapıştıktan sonra sallamakla düşmez. Organik bir toz bunların hiçbirini yapmaz.

Bu yüzden Bağcılar'da bir scooter'ın bakım listesi başka ilçelerdekinden farklı kurulmalıdır. Burada mesele aracın dış yüzeyini temiz tutmak değil; sert, iletken ve manyetik bir malzemenin aracın içine girmesini engellemektir. Dışı pırıl pırıl ama içi partikül dolu bir araç ilçede hiç şaşırtıcı değildir.

Motorun mıknatısı talaşı kendine çeker

Göbek motorunun içinde sabit mıknatıslar ve sargılar bulunur; ikisi arasındaki hava aralığı bir milimetrenin altındadır. Motor kapağının kenarındaki en küçük boşluk manyetik partikül için açık kapıdır ve buradaki mıknatıs partikülü pasif olarak beklemez, aktif biçimde içeri çeker.

Aralığa yerleşen partikül önce sürtünme yaratır. Sürücü bunu aracı elle iterken hissedilen hafif bir direnç ya da düşük hızda gelen ince bir tıkırtı olarak fark eder. Süreç ilerledikçe sargı yalıtımı çizilir, motor ısınmaya başlar ve menzil belirgin biçimde düşer. Bu aşamada çoğu kullanıcı bataryayı suçlar.

Hasar onarılabilir ama motorun sökülüp iç yüzeyin temizlenmesini gerektirir; bu da parça bedelinden çok işçilik demektir. Önlemek çok daha ucuzdur: motor kapağı contasının sağlam olduğundan emin olmak ve aracı basınçlı hava ile atölyenin içinde değil, mümkün olduğunca uzağında temizlemek.

Şarj soketinde iletken köprü

İletken toz için en tehlikeli nokta şarj soketidir. Soketin içindeki pimler arasındaki mesafe birkaç milimetredir ve arada hiçbir fiziksel engel yoktur. Metal partikül bu boşluğa yerleştiğinde iki pim arasında zayıf bir iletim yolu oluşturur.

Sonuç her zaman anlık kısa devre olmaz; süreç genellikle daha sinsi ilerler. Önce şarj bazen başlamaz, sonra araç şarjdayken soket ısınır, en sonunda pim çevresindeki plastik kararır. Kararmış bir soket gördüğünüzde temas direnci uzun süredir yüksektir ve şarj cihazı da bu süre boyunca zorlanmıştır.

Önlem basit ve etkilidir: soket kapağını her zaman kapalı tutmak, şarj öncesinde soketin içine kuru basınçlı hava tutmak, asla ıslak bezle silmemek. Şarjı atölyenin içinde değil, toz kaynağından uzak bir noktada yapmak da belirgin fark yaratır. Islak temizlik burada en kötü tercihtir, çünkü nem partikülü yerine yapıştırır.

Rulman bilyesine giren partikül

Rulmanın içindeki bilyeler ile bilezikler arasında çok ince bir gres filmi bulunur. Bu filmin kalınlığı mikron mertebesindedir. Araya giren sert bir metal partikül film kalınlığından büyük olduğu anda doğrudan metal yüzeye baskı yapar ve orayı ezer.

İlk hasar bilezik üzerinde nokta şeklinde bir çukurlaşmadır. Tekerlek döndükçe bilye bu çukurdan geçer ve her geçişte küçük bir darbe oluşur. Sürücünün duyduğu ses önce belli belirsiz bir uğultudur, sonra hızla artan bir gürültüye dönüşür. Ses duyulduğunda hasar başlayalı epey olmuştur.

Kontrolü kolaydır: aracı sehpaya alın, tekerleği elinizle çevirin, sonra durdurup parmağınızı jantın kenarına koyup yavaşça döndürün. Pürüzsüz bir dönüş sağlıklıdır; parmağa gelen tıkırtı rulmanın değişmesi gerektiğini söyler. Bu kontrolü ilçede üç ayda bir yapmak makul bir sıklıktır.

Fren diskine gömülen metal

Disk frenli scooter'larda balata ile disk arasına giren metal partikül iki yönlü zarar verir. Sert partikül balatanın görece yumuşak yüzeyine gömülür ve zımpara gibi çalışmaya başlar; disk üzerinde dairesel çizikler açar. Bu çizikler elle dokunduğunuzda hissedilir.

Çizilmiş bir disk yüzeyi düz değildir, temas alanı azalır ve fren gücü düşer. Sürücü bunu balatanın bittiğine yorup yeni balata takar, ama yeni balata da aynı çizik yüzeyde kısa sürede aşınır. Balatayla birlikte diskin de yenilenmesi ya da değiştirilmesi gerekir; tek başına balata değişimi burada para kaybıdır.

Kampanalı ya da yalnızca elektronik frenli modellerde bu sorun daha azdır, ancak onlarda da fren kolunun kablosu ve ayar somunu partikülle dolar. Kablo kılıfının ucundaki kauçuk körük yırtılmışsa kılıfın içi kısa sürede pas ve tozla dolar; kol sertleşir ve bıraktığınızda tam geri dönmez.

Düz ama sürekli duran bir trafik

İlçe düz olduğu için sürücü rampa sorunu yaşamaz, buna karşılık trafik yoğunluğu başka bir yük getirir. Bağcılar İstanbul'un en kalabalık nüfuslu ilçelerinden biridir ve gündüz saatlerinde sokaklar yükleme boşaltmayla, park yeri arayan araçlarla ve yayayla doludur. Scooter neredeyse hiç sabit hızda gitmez.

Sürekli dur kalk kontrolcüyü ısıtır. Her kalkışta çekilen tepe akımı kontrolcü kartındaki güç anahtarlarından geçer ve orada ısıya dönüşür. Yaz aylarında bu ısı biriktiğinde kontrolcü kendini korumak için gücü kısar; araç aniden yavaşlar, birkaç dakika sonra kendiliğinden normale döner.

Bunu arıza sanmak yaygındır ve pek çok araç bu şikâyetle gereksiz yere servise gider. Gerçek çözüm aracı gölgede birkaç dakika dinlendirmek ve kontrolcü bölmesinin havalandırma yüzeyini temiz tutmaktır. Metal partikülle kaplanmış bir soğutucu yüzey, ısıyı dışarı verme kapasitesinin önemli bir bölümünü kaybeder.

Platformdaki ikinci el tablosu

Hiscoot'ta Bağcılar için sekiz elektrikli scooter ilanı listeleniyor. Fiyat aralığı on bin liradan kırk bir bin liraya kadar uzanıyor, ortanca değer on dokuz bin lira civarında. İlanlarda öne çıkan markalar Onvo, Ninebot, Sway ve Xiaomi.

Aralığın bu kadar geniş olması ilçedeki kullanım çeşitliliğini yansıtıyor. Alt uçta öğrencinin ve kısa mesafe kullanıcısının elden çıkardığı hafif modeller var; üst uçta daha güçlü motorlu ve büyük bataryalı araçlar. İş için alınacak bir araçta ortanca değerin altına inmek çoğu zaman doğru sonuç vermiyor, çünkü gün boyu dur kalk yapan bir araçta batarya kapasitesi doğrudan çalışma süresine dönüşüyor.

İlanı incelerken satıcıya aracın nerede park edildiğini ve nerede şarj edildiğini sormak bu ilçede özellikle anlamlıdır. Atölye içinde bekleyen ve orada şarj edilen bir araçta şarj soketi ile motor kapağı kontrolü öncelikli hâle gelir. Soketin içine bir el feneriyle bakmak, satın alma kararını tek başına değiştirebilir.

Servis durumu ve haftalık kontrol listesi

Bağcılar'da platforma kayıtlı bir elektrikli araç servisi bulunmuyor. En yakın kayıtlı noktalar Bakırköy'de ve karşı yakada Kadıköy ile Ataşehir'de görünüyor. İlçenin nüfusu ve araç yoğunluğu düşünüldüğünde bu belirgin bir boşluk.

İlçede çalışan bir araç için haftalık kontrol listesi kısa tutulabilir: şarj soketinin içi, motor kapağının çevresi, kontrolcü havalandırması ve fren diskinin yüzeyi. Dördü birden beş dakika sürer ve burada karşılaşılan arızaların büyük bölümünü baştan önler.

Aylık listede lastik basıncı ile balata kalınlığı, üç aylık listede rulman sesi ve katlama mandalı boşluğu yer alır. Bağcılar'da elektrikli scooter, bisiklet ya da motosiklet servisi veriyorsanız Hiscoot'a ücretsiz kaydolarak ilçedeki bu boşluğu doldurabilir ve arayan kullanıcılara görünebilirsiniz.